كار خويش را ادامهء آن گرايش بشناساند و دين جديد را به صورت دينى آشنا براى مردم جاهلى در آورد . رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم مىفرمود : « أنا دَعْوَةُ ابى ابراهيم » ، « من مصداق استجابت دعاى پدرم ابراهيم هستم » ، آنگاه كه در زمان بناى كعبه فرمود : « رَبَّنا وَ ابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِكَ » « 1 » و نيز رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم مىفرمود : من به دين حنيفيت سهل گير و دين حنيفى ابراهيم مبعوث گشته‌ام . « 2 » و در يكى از آيات مكى نيز آمده كه : « بگو : پروردگار من مرا به راه راست هدايت كرده است ، به دينى همواره استوار ، دين حنيف ابراهيم . و او از مشركان نبود . » « 3 » در سورهء حج نيز كه سوره‌اى است مدنى چنين آمده : « در راه خداوند چنان كه بايد جهاد كنيد . او شما را برگزيد . و برايتان در دين ، هيچ تنگنايى پديد نياورد . كيش پدرتان ابراهيم است . او پيش از اين و در اين ، شما را مسلمانان ناميد » . « 4 » در اينجا به صراحت آمده كه نام مسلمانى نيز ميراث ابراهيم است و راه درست همان كيش « پدرتان » ابراهيم مىباشد . و در جايى ديگر آمده است : « به تو نيز وحى كرديم كه از آيين حنيف ابراهيم پيروى كن كه او از مشركان نبود . » « 5 » اين ميراثى است كه عرب با آن آشنا بود و بطور قطع ، رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم در طول حيات پيش از بعثت خويش با آن آشنايى داشت ، كما اين كه بسيارى ديگر نيز با آن آشنايى داشتند . « 6 » البته طه حسين بر اين باور است كه اخبار مربوط به حنفا بعد از اسلام افراطىتر از آنچه بود ، مطرح شده است ، « 7 » ممكن است اين امر تا حدودى درست باشد ، اما وجود آيات فراوان قرآنى دربارهء فرهنگ « حنفاء » و پيوند اسلام با آن ، شاهد استوارى است بر آنچه

--> ( 1 ) . بقره ، 129 ؛ طبقات الكبرى ، ج 1 ، ص 149 ( 2 ) . طبقات الكبرى ، ج 1 ، ص 192 ؛ وفاء الوفاء ، ج 1 ، ص 219 ( 3 ) . انعام ، ص 121 ( 4 ) . حج ، 78 ( 5 ) . نحل ، 123 ( 6 ) . علاوه بر نمونه‌هايى كه در بحث مربوط به مذهب حنيفى آورديم . نك : الاصابهء ، ج 4 ، ص 160 ( ابوقيس بن الاسلت ) ؛ الاستيعاب ، ج 4 ، صص 158 - 157 ، 160 ؛ سبل الهدى والرشاد ، ج 3 ، ص 275 ( در آنجا توضيحات دقيقى دربارهء شخص مورد نظر آمده است ) . ( 7 ) . من تاريخ الادب العربى ج 1 ، صص 156 - 152 ؛ در آنجا اشعارى كه به ابن ابى الصلت نسبت داده شده ، بررسى و آنها را جعلى دانسته است . قصد او از اين كار رد اين ديدگاه « كلمان هوار » است كه تصور كرده بود باكشف اشعار حنيفى منسوب به دو ، يكى از منابع جاهلى آيات قرآنى را كشف كرده است . - طه حسين به حق مىگويد حتى بر فرض درستى اشعار ، اين شباهت با قصص تورات نيز در قرآن وجود دارد و همان اتهام بىپايه در آنجا نيز هست و البته غير قابل قبول . با اين حال ، اين كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم و آيات قرآنى از محبوبيت ابراهيم در ميان عرب به عنوان يك گرايش مستقل از يهوديت و نصرانيت بهره گرفته‌اند ترديدى وجود ندارد . علامه بلاغى تصريح كرده كه دين حنيف با پيروزى اسلام به پيروزى واقعى رسيد ، نك : الرحلة المدرسيه ، صص 574 - 573